امروزه كلمه سيتي با چشم و گوش بسياري از مردم آشناست. افراد زيادي هم حتي اين دستگاه را از نزديك ديدهاند. هركس پير باشد يا جوان، ورزشكار باشد يا يك فرد عادي، فرقي نميكند، گاهي لازم است كه خود را به دست اين دستگاه بسپارد تا عكسهاي دقيق آن، به پزشكان در تشخيص و درمان بيماري او كمك كنند. به طور كلي پزشكان از دستگاه سيتي در تهيه عكس از بافتهاي مختلف بدن مانند مغز، كبد، ماهيچهها، شكم و استخوانها استفاده ميكنند.
از طرف ديگر در چند سال اخير، با پيشرفتهايي كه به دست آمده دستگاه سيتي قادر به تهيه تصوير از عضو حساسي مثل قلب هم شده است. با توجه به اينكه قلب يك عضو متحرك بوده و مدام در انقباض و انبساط ميباشد و گردش خون در رگها با سرعت انجام ميگيرد، عكسبرداري از آنها تا همين اواخر مشكل بود. ولي امروزه با ساخت و توليد دستگاه سيتي آنژيوگرافي اين كار شدني است و اين امر كمك بزرگي براي بيماران به شمار ميرود. سيتي آنژيوگرافي (CTA) در اصل خلاصه سه كلمه
Computed Tomography Angiography است دستگاه آنژيوگرافي براي تشخيص ميزان گرفتگي رگهاي قلب به كار ميرود. در اين روش بيمار را بستري و گاهي هم اگر لازم باشد، بيهوش ميكنند. سپس يك لوله را از يك شريان(معمولا اين شريان در ناحيه ران قرار دارد) به داخل رگهاي قلب ميفرستند و با تزريق ماده حاجب، از قلب بيمار عكس ميگيرند. اين عكسها، باز يا بسته بودن رگهايي را كه وظيفه خونرساني به خود قلب را دارند، نشان ميدهند.
اما بتازگي دستگاه CTA هم به كمك پزشكان آمده است تا آنها تصاويري با وضوح بالا از رگهاي اصلي بدن بيمار بگيرند و ميزان باز و بسته بودن رگ را مشخص كنند. در CTA در اصل از همان روش CT استفاده ميشود ولي با اين تفاوت كه تصاوير به صورت سه بعدي در ميآيد تا ديد بهتري به پزشك داده شود. به طور كلي مزاياي CTA نسبت به دستگاه آنژيوگرافي عبارتند از:
انجام آن براي بيمار آسان است و در اين شرايط بيمار ترس و نگراني كمتري دارد.
همچنين سرعت عمل اين دستگاه زياد است. حداكثر در 20 دقيقه كار انجام ميشود و از همه مهمتر آنكه بيمار پس از انجام CTA فورا مرخص ميشود. اما نبايد فراموش كرد كه حرف آخر را در تعيين شدت و نوع درمان بيماري قلبي، همچنان آنژيوگرافي ميزند. چرا كه از CTA در مواقعي كه ضربان قلب بيمار بسيار تند يا كند است، تصاوير خوبي به دست نميآيد. همچنين استفاده از اين دستگاه براي بيماران كليوي و ديابتي مناسب نيست و در ضمن بعضي از بيماران ممكن است واكنشهاي حساسيت زا نسبت به ماده حاجب نشان بدهند.
مراحل انجام CTA
براي انجام اين روش بيماران حداقل 4 ساعت قبل از آزمايش CTA نبايد چيزي بخورند. اما داروي خود را به كمك مقدار كمي آب ميتوانند ميل كنند. ابتدا بيمار را آماده كرده سپس ماده حاجب را از طريق وريد دست يا بازو تزريق ميكنند.
پس از تزريق، بيمار ممكن است در دهان خود، مزه فلزي مانند را احساس كند يا كمي هيجانزدگي و سرخ شدن را احساس كند كه طبيعي است و اگر بيماران مشكل تنفسي يا هر وضع غيرعادي ديگر احساس كردند بايد به كارشناس اطلاع دهند.
در طول اين مدت كارشناس به بيمار كمك خواهد كرد كه در وضعيت صحيح قرار بگيرد.
پس از خوابيدن روي تخت و در حين انجام عمل CTA، بيمار بايد بسيار آرام و بيحركت بماند. اين كار براي وضوح و كيفيت تصاوير بسيار مهم است. تخت به طور خودكار به داخل دستگاه وارد شده و وضعيتهاي لازم را به خود ميگيرد.
در هر وضعيت دستگاه تصاوير لازم را گرفته و به كمك كامپيوتر از آنها تصاوير سه بعدي ميسازد.
معمولا بيمار پس از CTA ميتواند كليه فعاليتهاي عادي خود را انجام دهد.
در CTA، اساسا از همان تكنيك دستگاههاي CT استفاده شده است. دستگاه CT، به كمك اشعه X از هر نقطه از بدن تصويربرداري ميكند. يعني ابتدا اشعه X از چند زاويه مختلف به عضو مورد نظر تابانده ميشود و سپس بازتاب آن به كمك كامپيوتر و فرمولهاي خاص رياضي مورد تجزيه و تحليل قرار ميگيرد و عاقبت، تصوير مورد نظر بازسازي ميشود البته در CTA اين تصاوير به صورت سه بعدي در ميآيد تا ديد بهتري به پزشك داده شود.
به عبارتي دستگاه سيتي آنژيوگرافي تصاوير سه بعدي بسيار دقيق از عروق بزرگ و قلب تهيه ميكند كه به كمك آنها تشخيص و مشاهده پلاكهاي چسبيده به ديواره داخلي عروق امكانپذير ميشود. ضمن آنكه به كمك تصاوير اين دستگاه امكان تشخيص و مشاهده انسداد عروق شرياني وجود دارد. بهطور كلي براي سهولت بيماران و كاهش ترس و نگرانيهاي آنان از يكسو و افزايش سرعت عمل، از سيتي آنژيوگرافي استفاده ميشود. اين روش به دليل آن كه از كاتتر استفاده نميكنند و بيمار مجبور به بستري شدن نيست و ضمنا روش تهاجمي به شمار نميرود، مزاياي زيادي براي بيماران دارد.
اين در حالي است كه در روش آنژيوگرافي مرسوم، از تعبيه يك كاتتر در شريان بيمار براي تزريق ماده حاجب استفاده ميكنند. روند عمل كند و طولاني و هزينه آن بالاست. بنابراين منطقي و اقتصادي است كه ابتدا به بيمار استفاده از CTA توصيه گردد. به عبارت ديگر انجام CTA براي بيماراني كه از نارسايي حاد شرياني رنج نميبرند و داراي علائم حاد مانند درد قفسه صدري، تنفس سخت و كوتاه نيستند يا بيماراني كه نتيجه آزمايش استرس تست آنها چندان واضح نيست مناسبتر خواهد بود. البته بايد متذكر شويم كه براي تعيين دقيق گرفتگي شرياني و اخذ تصميم نهايي درباره وضعيت بيمار و نحوه درمان آن، همچنان آنژيوگرافي حرف آخر را ميزند. از طرفي در مواقعي كه ضربان قلب بيمار بسيار تند يا كند باشد، CTA به دليل ايجاد تداخل امواج، دچار مشكل ميگردد.
همچنين انجام اين روش براي بيماران بسيار چاق يا داراي ضربان قلب نامنظم يا بيماراني كه دچار نارسايي كليوي و ديابت هستند، توصيه نميشود. همچنين بايد مراقب واكنشهاي حساسيتي بيماران نسبت به ماده حاجب بود. در CTA دقت و كيفيت تصاوير بسيار بالا است و در 98 درصد موارد اين نتايج در آنژيوگرافي هم تاييد ميشود. به عبارتي 95درصد مواردي كه نتيجه CT، منفي گزارش ميشود، نيازي به انجام آنژيوگرافي نخواهد بود. از طرفي به دليل دارا بودن امكانات نرمافزاري گسترده، پزشكان توانايي مشاهده و بازسازي فضاهاي داخلي عروق را دارند و قادر هستند وجود و يا عدم وجود پلاكهاي كلسيم و موقعيت آنها در مسير شريانهاي كرونري قلب و نيز ديگر عوامل تنگي كرونري را بررسي و مشاهده كنند.
منبع
