درحالي كه 7سال از هشدار شورايعالي حفاظت از محيطزيست نسبت به خطرات ماده معدني آزبست ميگذرد،
بهتازگي مديرعامل شركت كنترل كيفيت هواي تهران از وجود آلاينده سمي بسيار خطرناك و سرطانزاي آزبست در هواي شهر تهران خبر
داد و گفت: نمونهگيريهايي در مورد آلاينده سمي آزبست در هواي تهران صورت
گرفته كه در نخستين نمونهگيري مقداري از اين آلاينده سمي در هوا مشاهده
شده است.
آزبست چيست؟
آزبست كه از كلمه يوناني Asbestos به معني «حل نشدني» گرفته شده به
«پنبه كوهي» يا «پنبه نسوز» هم معروف است. اين ماده يكي از خطرناكترين
مواد معدني است كه از اليافي بلند و بدون شكل تشكيل شده و مانند پشم يا
ابريشم قابل ريسيدن است.
ماده معدني آزبست در صنعت، موارد استفاده متعددي دارد كه از جمله آن
ميتوان به تهيه محصولات نساجي نسوز، لباسهاي محافظ و مقاوم در برابر
آتشسوزي، توليد ايرانيت و سقفهاي پيشساخته از نوع الياف بلند آن اشاره
كرد.
گزارش سازمان بينالمللي كار نيز حكايت از اين دارد كه مواد خطرناك
سالانه موجب مرگ 440 هزار كارگر ميشود كه در اين ميان فقط آزبست عامل از
دست رفتن جان حدود 100هزار كارگر در سطح جهان است.
انحلال در نسوج بدن از مهمترين قابليتهاي آزبست محسوب ميشود. علاوه
بر اين به عقيده كارشناسان استنشاق ماده آزبست باعث بروز و تشديد
بيماريهاي ريوي بهخصوص سرطان در انسان ميشود.
با وجود اين درحاليكه سرطان حنجره يكي از شايعترين سرطانهاي سر و
گردن است كه آزبست در بروز آن در مظان اتهام قرار دارد، سالانه مقدار
زيادي آزبست لنت ترمز در هواي شهر تهران منتشر ميشود كه تهديدي جدي براي
سلامت مردم است.
دكتر صادقنيت، رئيس بيمارستان بهارلو و متخصص طب كار در گفتوگو با
همشهري با اشاره به اينكه آزبست از نظر صنعتي يك ماده شيميايي با خصوصيات
ارزشمند است، ميگويد: اين ماده مقاومت خوبي در برابر سرما و گرما دارد و
عايق خوبي محسوب ميشود.علاوه بر اين، آزبست حالت فيبري دارد و ميتوان از
آن در مقابل اسيدها بهصورت نخ و پارچه استفاده كرد.
براي همين است كه در صنايع از اين ماده استقبال زيادي ميشود.وي با
اشاره به اينكه سالهاست كه در 40 كشور جهان به خاطر عوارض جدي و خطرناك،
آزبست از گردونه توليد و استفاده خارج شده است، تأكيد ميكند: اين ماده
يكي از عوامل شناخته شده بروز سرطان است و علاوه بر آن عوارض برگشتناپذير
ريوي هم ايجاد ميكند.
براي همين صنايع مختلف از توليد و استفاده از آن منع شدهاند ولي
متأسفانه در كشور ما از جمله تهران برخي كارخانهها همچنان اين ماده را
بهكار ميبرند، بهطوري كه هم كارگران اين كارخانهها با آن مواجه
ميشوند و هم وقتي اين ماده به اشكال گوناگون به بازار رفت، افرادي كه از
توليدات آنها استفاده ميكنند در معرض آسيبهاي ناشي از آن قرار ميگيرند.
بلورهای كشنده!
آلودگي آزبستي با چشم ديده نميشود ولي به گفته كارشناسان
اندازهگيريها و نمونهبرداريها نشان ميدهند ميزان آزبست منتشر شده در
محيط بسيار بالا و بهعنوان مثال در تهران 5/2 برابر حد مجاز است.
دكتر حميد سهرابپور، متخصص بيماريهاي داخلي، فوق تخصص بيماريهاي
ريوي و رئيس بيمارستان لبافينژاد با بيان اينكه مصرف آزبست از سال 1995
در اروپا و آمريكا ممنوع شد، به همشهري ميگويد: در ايران و بهخصوص در
كارخانههاي ايرانيت آذربايجان و فارس، بيماراني با علائم شديد ريوي و
سرطان ريه به ما مراجعه ميكنند.
وي با تأكيد بر اينكه آزبست منجر به تشكيل تومور مزوتليوما ميشود،
توضيح ميدهد: مزوتليوم، نوعي سرطان بدخيم است كه فقط از طريق تماس و تنفس
آزبست بهوجود ميآيد.
متأسفانه هنوز نحوه شكلگيري اين بيماري هم مشخص نشده ولي واضح است كه
الياف بسيار نازك آزبستي، به لايه نازك ريه ميچسبد و سپس به مرور زمان در
ريه پخش شده و باعث ايجاد سرطان ميشود.«متأسفانه بيماري آزبستوس، درماني
ندارد و فوقالعاده بدخيم است.
عوارض آن هم 5تا 10 سال بعد از اينكه بيمار در معرض آزبست قرار گرفت
خود را نشان ميدهد و آن هم بهصورت تنگي نفس، سرفه، درد قفسه سينه، لاغر
شدن و تب شديد.»
دكتر سهرابپور با بيان اينكه در اين شرايط ديگر نميتوان كار خاصي
براي بيمار انجام داد، ميگويد: علاوه بر تمام اين عوارض آزبست در راههاي
هوايي ايجاد التهاب كرده و بهخصوص در سيگاريها منجر به بيماريهاي مزمن
ريوي ميشود.البته دستگاه گوارش و پردهصفاق هم درگير عوارض اين ماده
ميشود، بهطوري كه بلورهاي سوزني آن وارد ديافراگم شده و آن را سوراخ
كرده و از اين طريق وارد شكم ميشود.
صنعت 50 ساله
«خطر آزبست براي سلامت انسان يك مسئله اثبات شده جهاني است و حتي تخريب
ساختمانهايي كه از اين ماده در آنها استفاده شده باشد، در شرايط خاص و با
رعايت اصول ايزوله انجام ميشود».
درحالي كه نزديك به 50 سال از بهكارگيري آزبست در صنايع ايران
ميگذرد، دكتر احمد جنيدي، رئيس وقت مركز سلامت محيط و كار وزارت بهداشت
با بيان اين عبارات توضيح ميدهد: براساس پروتكلهاي حذف آزبست، صنايع
پاييندستي بايد به سمت حذف آزبست و جايگزيني آن با مواد ديگر بروند و
بهطور كلي رعايت اصول ايزوله و تهويه هوا در معادن و كارخانههاي
خطرآفرين لازم و ضروري است.
